Koop/ Verkoop onderneming

Hieronder worden de verschillende stappen van een koop of verkoopproces van een onderneming beschreven.

Analyse onderneming

Een eerst stap in de verkoop van een onderneming is een gedegen analyse van de onderneming, haar strategie en haar activiteiten. Op basis van deze analyse, die tevens de input voor het informatiememorandum levert, kan een beeld gevormd worden van de criteria waaraan potentiële kopers moeten voldoen. Deze criteria vormen de grondslag van de longlist van potentiële kopers. Een dergelijke match tussen de kopende en verkopende partij zal leiden tot een succesvolle transactie.
 
Een belangrijke overweging bij de identificatie van potentiële kopers betreft de motieven van de koper. Hierbij dient een onderscheid gemaakt te worden tussen strategische en financiële overwegingen voor het kopen van een onderneming. Een strategische koper is vaak gericht op expansie van zijn eigen onderneming en beoogt door middel van de overname synergievoordelen te behalen. Een financiële koper daarentegen heeft tot doel een, vaak ondermaats presenteerde, onderneming te herstructureren om deze opnieuw winstgevend te maken. De strategie van de financiële koper is om in een beperkt aantal jaren een hoog rendement te behalen op de investering en om deze vervolgens met winst te verkopen.

Analyse potentiële kandidaten

Een eerste stap in de aankoop of verkoop van een onderneming wordt gevormd door de identificatie van geschikte partijen. Een overzicht van potentiële kandidaten wordt opgesteld op basis van criteria die gesteld zijn door het (ver)kopende bedrijf. Dergelijke criteria kunnen betrekking hebben op de activiteiten, omvang, vestigingsplaats, personeelsbestand en cultuur van het over te nemen bedrijf. Daarnaast is de financieringsstructuur van de acquisitiekandidaat een punt van groot belang.
De geïdentificeerde acquisitiekandidaten worden telefonisch of schriftelijk benaderd om informatie over de bedrijven te verkrijgen en te inventariseren of zij open staan voor een overname. Op basis van dit contact ontstaat een shortlist van partijen die geïnteresseerd zijn in een overname. Met deze partijen wordt vervolgens een afspraak gemaakt voor een wederzijdse kennismaking. Indien deze succesvol verloopt zal er een voorlopige waardering van de kandidaat worden uitgevoerd.

Opstellen informatiememorandum

Het informatiememorandum, ook wel verkoopmemorandum genaamd, wordt opgesteld om de shortlist van potentiële kopers te informeren en te interesseren in het bedrijf dat te koop wordt aangeboden.
 
Er bestaan geen vaste richtlijnen betreffende de informatie die opgenomen dient te worden in een informatiememorandum. Uitgangspunt is echter dat de informatie juist en volledig is. Een belangrijke afweging bij het opstellen van het memorandum betreft de specifieke informatie die wordt opgenomen. Het memorandum dient enerzijds voldoende informatie te bevatten om potentiële kopers te interesseren voor de overname, terwijl er anderzijds gewaakt moet worden dat te veel (concurrentie)gevoelige informatie wordt prijsgegeven. Dit laatste is van groot belang aangezien niet iedere potentiële koper daadwerkelijk tot de koop van het bedrijf zal overgaan. Gezien de vertrouwelijke aard van het informatiememorandum zullen potentiële kopers veelal een geheimhoudingsverklaring dienen te tekenen, alvorens zij het document ontvangen.
 
Een bijzondere vorm van een informatiememorandum betreft het prospectus. Deze dient opgesteld te worden in geval van de verkoop van een onderneming door middel van een openbare plaatsing of beursintroductie. De wet, het Fondsenreglement en de praktijk stellen specifieke richtlijnen aan de inhoud van het prospectus. Deze formele eisen worden gehanteerd opdat potentiële kopers zich een goed beeld kunnen vormen van de financiële situatie van de te koop aangeboden onderneming. Dit is noodzakelijk omdat de potentiële kopers niet zelf in de gelegenheid zijn om een onderzoek te verrichten naar het bedrijf.

Waardering

Binnen het kader van de koop van een onderneming biedt de waardebepaling een mogelijkheid om inzicht te krijgen in de financiële situatie van het bedrijf. Daarnaast biedt het een richtlijn voor de biedprijs van de onderneming of de verhouding waarin aandelen uitgewisseld worden in geval van een aandelentransactie. De voorlopige waardering wordt opgesteld op basis van opgevraagde informatie zoals jaarrekeningen, het informatiememorandum en interviews met het management van de over te nemen onderneming.

Discounted Cash Flow

Talanton maakt onder meer gebruik van de Discounted Cash Flow methode, ook wel bekend als DCF methode. Bij deze methode worden de toekomstige geldstromen contact gemaakt met behulp van de vermogenskostenvoet. De DCF methode houdt rekening met de belangrijkste factoren tijd, geld en risico en wordt in de financieel economische praktijk gezien als de meest juiste methode voor de bepaling van economische waarde.
 
De DCF methode is de enige waarderingsmethode waarbij het noodzakelijk is om uit te gaan van volledige informatie met betrekking tot de te waarderen onderneming. De methode forceert de gebruiker om met een lange termijn visie een uitspraak te doen over de verwachte toekomstige geldstromen en de gewenste vermogensstructuur. De beperking van de DCF methode is dat deze uitgaat van een vaste vermogensverhouding voor de toekomst.
 
De Capital Cash Flow methode (CCF) is een variant op de DCF methode. Zoals vermeld houdt de DCF methode rekening met een vaste vermogensstructuur en niet met een meer reële variabele vermogensstructuur. Bij de DCF methode worden de belastingvoordelen meegenomen in de vermogenskostenvoet. De CCF methode biedt de mogelijkheid om uit te gaan van een variabele vermogensstructuur door de belastingvoordelen toe te voegen aan de geldstromen in plaats van het verwerken van deze voordelen in de vermogenskostenvoet. Dit geeft een zuiverder inzicht in de totstandkoming van de waarde. Indien de methodes juist zijn toegepast en dezelfde informatie wordt gebruikt is de waarde-uitkomst van beide waarderingsmethoden identiek.

Haalbaarheid financiering

Een belangrijk onderdeel in deze fase van het acquisitieproces betreft de inventarisatie van de financieringsmogelijkheden van de overname. Is het haalbaar om de overname te financieren? Hierbij dient rekening te worden gehouden met de bestaande financieringsstructuur van de kopende partij. Indien de beschikbare middelen in de overnemende partij niet toereikend zijn om de overname te financieren, zal naar externe partijen gekeken worden voor aanvullende financiering. Hierbij valt te denken aan financiering door middel van vreemd vermogen, eigen vermogen, of mezzanine financiering.

Een optimale financieringsstructuur maximaliseert de aandeelhouderswaarde. Deze maximalisatie vindt plaats door in eerste instantie te kiezen voor de goedkoopste vorm van financiering, namelijk door financiering met vreemd vermogen, en als laatste voor de duurste financieringsvorm, namelijk financiering met eigen vermogen. Mezzanine financiering ligt qua kosten tussen deze twee financieringsvormen in. Daarnaast wordt rekening gehouden met de persoonlijke voorkeuren van de koper, zoals de mate van risico-aversie. Bij de inventarisatie van de financieringsmogelijkheden van de overname wordt de optimale financieringsstructuur zo veel mogelijk nagestreefd. 
 
Voor de vermogensverschaffers brengt een financiering in het kader van een overname een risico met zich mee, aangezien de aflossing afhankelijk is van het toekomstige resultaat van de post-acquisitie onderneming. Dit heeft zijn weerga op de condities waartegen de financieringspartijen bereid zijn om vermogen ter beschikking te stellen.

Analyseren transactiestructuur

De transactie moet op een bepaalde manier gestructureerd worden. Er zijn verschillende juridische structureren om een onderneming over te dragen.  Een belangrijk onderscheid kan gemaakt worden in de aandelentransactie en de activa/ passiva transactie. Over het algemeen geniet de  aandelentransactie de voorkeur omdat dit administratief minder werkzaamheden met zich meebrengt. Er kunnen echter (fiscale) overwegingen zijn om toch voor een activa/ passiva transactie te kiezen.

Opstellen biedingsbrief

Op basis van de voorlopige waardering, de te verwachten synergie en de financieringsmogelijkheden stelt de kopende partij een bod voor de overname op. Daarnaast zal de mate van interesse van verschillende partijen in de acquisitiekandidaat van invloed zijn op de hoogte van het bod. Dit bod wordt neergelegd in een biedingbrief die verzonden wordt aan de acquisitiepartij.
De biedingbrief is een document dat het bod op een acquisitiekandidaat bevat, de wijze waarop dit bod tot stand is gekomen en de voorwaarden waarop het bod berust. Normaliter is de overnemende partij vrij in de wijze van inrichting van de brief. Indien een acquisitiekandidaat meerdere biedingen ontvangt, kan deze partij besluiten om specifieke eisen te stellen aan de inrichting van de biedingbrief met het doel om de overzichtelijkheid en vergelijkbaarheid van de verschillende brieven te vergroten.

Onderhandelingen

Na inspectie van de biedingbrief door de verkopende partij, kan er overgegaan worden tot onderhandelingen tussen de verkopende partij en een of meerdere geïnteresseerde kopers. Indien de verkopende partij tijdens een bepaalde of onbepaalde periode met slechts één partij onderhandeld is er sprake van exclusiviteit. Dit in tegenstelling tot een situatie waarin parallel onderhandeld wordt met meerdere partijen.

Het is aan te raden om zo vroeg mogelijk te beginnen met de voorbereidingen op de onderhandelingen. Het doel hiervan is tweeledig. Enerzijds biedt dit de mogelijkheid om in een vroeg stadium informatie te verzamelen over eventuele andere potentiële kopers. Anderzijds geeft dit de mogelijkheid om na te denken over alternatieven voor de overname. De paraatheid van alternatieven zorgt voor onderhandelingsmacht.
 
Belangrijk is het om te realiseren dat de onderhandelingen niet enkel betrekking hebben op de hoogte van het bod. Een noodzakelijke voorwaarde voor succesvolle onderhandelingen is de identificatie van meerdere doelstellingen voor de onderhandelingen. Het gaat hierbij zowel om de eigen doelstellingen als de doelstellingen van de onderhandelingspartij.
 
Gedurende het proces van de onderhandelingen zal veelal een intentieverklaring opgesteld worden. Daarnaast vindt in een vergevorderd stadium van de onderhandelingen een due diligence onderzoek naar de verkopende onderneming plaats en wordt een concept koopovereenkomst opgesteld.

Letter of intent (LOI)

In een latere fase van het onderhandelingstraject wordt veelal een intentieverklaring getekend die een overzicht bevat van de onderhandelingen tot nu toe en een intentie met betrekking tot de voortgang van de onderhandelingen bevat. Er bestaan geen vaste richtlijnen voor de opstelling van een intentieverklaring. Zaken die in een verklaring aan bod kunnen komen zijn het object van de transactie, de motieven van de partijen en het tijdspad van de onderhandelingen.

De mate waarin de inhoud van de intentieverklaring bindend is, is afhankelijk van de inhoud van het document evenals van de omstandigheden die zich hebben voorgedaan in de periode tijdens en na de opstelling van het document. De kans op een juridische binding neemt toe naarmate het document gedetailleerder wordt, maar neemt af naarmate de complexiteit van de overname toeneemt. Daarnaast spelen het tijdstip van de opstelling van het contract een rol, evenals het woordgebruik. Een partij kan er tevens voor kiezen expliciet schriftelijk beding op te nemen die de juridische binding van het document voorkomt.

Due diligence onderzoek

In een vergevorderd stadium van het onderhandelingsproces zal de geïnteresseerde koper een due diligence onderzoek laten uitvoeren. De juridische onderbouwing hiervan ligt bij de onderzoeksplicht die de kopende partij heeft. Vanwege een beperkte tijdsspanne voor de uitvoering van het due diligence onderzoek zal de kopende partij keuzes moeten maken omtrent de richting van het onderzoek. De focus van het onderzoek ligt op verificatie van gegevens die in een eerdere fase verstrekt zijn door de verkopende partij. Daarnaast richt het onderzoek zich op de gegevens die inzicht geven in de risico’s en kansen van de onderneming. In het algemeen richt het onderzoek zich op de financiële, fiscale, juridische en commerciële aspecten van de organisatie. De taak van de verkopende partij bestaat uit het coördineren van en meewerken aan het due diligence onderzoek dat in haar organisatie wordt uitgevoerd. De verkopende partij heeft hierbij een meldingsplicht. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek kan het overnamebod naar boven of beneden bijgesteld worden.

Aantrekken acquisitiefinanciering

Na afronding van het due-diligence onderzoek en de vaststelling van het overnamebod zullen, op basis van de geïnventariseerde financieringsmogelijkheden, verschillende financieringsvoorstellen opgesteld worden. Deze voorstellen worden getoetst op hun condities en consequenties. Vervolgens wordt over deze financieringsvoorstellen onderhandeld met de verschillende financiële partijen om de voorwaarden van de leningen te optimaliseren. Doel is dat de vermogensverschaffers en de kopende partij overeenstemming bereiken over de wijze en condities van de financiering van de overname.

Contractuele fase

Parallel aan het due diligence onderzoek loopt de opstelling van een concept overnameovereenkomst. De basis van dit document ligt in de intentieovereenkomst, die is getekend in een eerdere fase van het onderhandelingsproces. Voorts worden de uitkomsten van het due diligence onderzoek meegenomen in de onderhandelingen over de finale overnameovereenkomst.

Closing

De closing betreft de finale fase van de overname transactie en bestaat uit de daadwerkelijke ondertekening van de overname overeenkomst. Tevens betreft dit de coördinatie van een eventuele aandelenoverdracht.